Geen voorlichting? Overheid aansprakelijk

Notaris Aniel Autar legt uit

Als een notaris, advocaat of andere adviseur verkeerd voorlicht, kunt u ze daarvoor aansprakelijk stellen. Volgens Aniel Autar zou deze zorgplicht ook voor de overheid moeten gelden.

Had de hypotheekadviseur niet moeten waarschuwen voor de financiële risico’s die aan bepaalde beleggingshypotheken kleefden? Had de dokter niet moeten wijzen op de medische gevaren die aan de operatie kleefden? En had de advocaat niet de geringe slagingskans die het beginnen van een juridische procedure met zich meebrengt uitdrukkelijk met u moeten bespreken? De overheid en rechtspraak vinden van wel. Ze hebben het dan over de ‘zorgplicht’.

Zorgplicht
Het begrip zorgplicht komt in vele gedaanten voor. Maar eigenlijk gaat het steeds om hetzelfde: heeft een notaris, bank, advocaat, makelaar, accountant en ga zo maar door wel alles gedaan waardoor u verantwoord beslissingen kon nemen? Mensen willen steeds meer zelf regelen en steeds minder moeite doen zich in de materie te verdiepen. Gaat het verkeerd, dan gaan de armen vaak omhoog en wordt er om zich heen gekeken; naar wie kan de zwarte piet geschoven worden? ‘Had iemand mij niet moeten waarschuwen?’, is dan een veel gehoorde vraag. De overheid en de rechtspraak zijn van mening dat die professionals hun cliënten moeten wijzen op alle belangrijke gevolgen die aan een transactie (‘rechtshandeling’) verbonden zijn. Als de professional tekort schiet in de voorlichting, kan hij – naar mijn mening terecht – aansprakelijk worden gesteld voor de schade.
Maar hoe zit het eigenlijk met de voorlichtende taak van de overheid? Vorige week schreef ik een stukje over dat onderwerp in het Notariaat Magazine, een blad voor notarissen. In dat artikel verbaasde ik mij er over dat de overheid zich er ongestraft met een Jantje van Leiden ervan kan maken.

Twee voorbeelden
Neem nu het huwelijk als voorbeeld. Aan het huwelijk verbindt de wet veel juridische en fiscale gevolgen. Als u wilt trouwen, moet dat via de ambtenaar van de burgerlijke stand. Maar waarom licht hij de aanstaande echtgenoten niet voor over de rechtsgevolgen van het huwelijk? Ik zie in de praktijk te vaak dat veel (aanstaande) echtgenoten niet weten wat hen juridisch en fiscaal te wachten staat als bijvoorbeeld een van hen in financiële problemen krijgt of als zij gaan scheiden. Naar aanleiding van mijn artikel schreef David Bremmer, de economie redacteur van het Algemeen Dagblad zaterdag 9 oktober een mooi artikel (lees artikel , PDF). In dat artikel luidden de specialistenverenigingen als EPN, VMSN  en vFAS de noodklok over de gebrekkige voorlichting van de ambtenaar van de burgerlijke stand (lees: de overheid).
Ik geef u een ander voorbeeld. Stel dat u erfgenaam bent en u er serieus rekening mee houdt dat het saldo van de nalatenschap negatief is. U kunt dan bij de griffie van de rechtbank de erfenis verwerpen of beneficiair aanvaarden. Als u geen zin heeft naar de rechtbank te gaan, kunt u dat ook via de notaris doen. De notaris is verplicht u goed voor te lichten; hij zal u moeten vertellen welke haken en ogen er aan het verwerpen of beneficiair aanvaarden zijn verbonden. Als hij dat niet (voldoende) doet, kunt u de eventuele schade op hem verhalen. Maar als u ervoor kiest de notaris over te slaan en zelf bij de griffie van de rechtbank de nalatenschap verwerpt of beneficiair aanvaardt, krijgt u helemaal geen voorlichting. Ik vindt dat vreemd. Waarom wordt u in dat geval niet goed voorgelicht? Loopt u dan opeens geen gevaar?

Overheid aansprakelijk
Ik ben van mening dat ook van de ambtenaar van de burgerlijke stand én de griffier van de rechtbank verwacht mag worden, dat hij u gevraagd en ongevraagd goed voorlicht. Als u niet tevreden bent over uw hypotheekadviseur, advocaat, notaris of dokter kunt u naar een ander gaan. Die keuze heeft u niet bij bijvoorbeeld de griffie van een rechtbank; u kunt niet een andere rechtbank uitzoeken. Op hen rust juist daarom een bijzondere zorgplicht.
Het is toch te mal voor woorden dat de ambtenaar van de burgerlijke stand of de griffier van de rechtbank u iets laat verklaren, waarvan hij diep in zijn hart weet, dat u niet half weet wat de (juridische en fiscale) gevolgen zijn van die verklaring? Als dat toch gebeurt is de staat naar mijn mening aansprakelijk voor de schade die u lijdt.

Mr. A.R. Autar is als notaris verbonden aan Kooijman Lambert Notarissen te Rotterdam en docent aan een aantal opleidingsinstituten