Bakker zet ontslagrecht wel degelijk op de helling

Het rapport van de commissie Bakker werd onlangs met instemming ontvangen door politiek Den Haag. Dat Bakker wel degelijk fundamentele wijzigingen in het ontslagrecht voorstelt, lijken maar weinigen...

Het rapport van de commissie Bakker werd onlangs met instemming ontvangen door politiek Den Haag. Dat Bakker wel degelijk fundamentele wijzigingen in het ontslagrecht voorstelt, lijken maar weinigen te beseffen. Probeert de commissie het ontslagrecht via de achterdeur te wijzigen?

Een krimpende arbeidsmarkt en genoeg werk voor iedereen. In zijn conclusies en aanbevelingen wijdt de Commissie Arbeidsparticipatie van TNT-topman Peter Bakker vooral woorden aan het personeelstekort dat de vergrijzing met zich meebrengt. Over het ontslagrecht, afgelopen jaar bron van ruzie tussen CDA en PvdA, nauwelijks een woord. Tenminste voor de oppervlakkige lezer. Wie het hoofdstuk “Hervorming van de WW” nauwkeurig bestudeert, ziet dat de Commissie wel degelijk fundamentele wijzigingen in ons ontslagsysteem beoogt. Op punten zelfs ingrijpender dan de voorgestelde wijzigingen van Donner. Die maken op termijn belangrijke elementen uit ons huidige ontslagstelsel overbodig.

Preventieve toetsing

Een kleine bloemlezing: zo moet de wettelijke opzegtermijn die de werkgever in acht dient te nemen, worden ingekort tot een maand. Deze varieert nu van een maand (als de werknemer korter dan vijf jaar in dienst is) tot vier maanden (bij een dienstverband langer dan vijftien jaar).

De preventieve toetsing door de kantonrechter, die Minister Donner eerder onder luid protest af wilde schaffen, verdwijnt alsnog. De werknemer kan het ontslag wel door de rechter laten toetsen. Groot verschil is dat de werkgever nu voorafgaand aan het ontslag toestemming moet vragen aan het CWI of de kantonrechter. Hij moet dan aantonen een gegronde reden te hebben de werknemer te ontslaan, bijvoorbeeld om economische redenen of diens functioneren. Als het aan de Commissie Bakker ligt, is dat straks niet meer nodig: de werknemer moet bewijzen dat er sprake is van een onterecht ontslag.

Ontslagvergoeding

Slaagt de werknemer daarin, dan kan de rechter hem een vergoeding toekennen bij ernstige verwijtbaarheid aan de kant van de werkgever. Momenteel is ook een vergoeding mogelijk wanneer zowel werkgever als werknemer schuld hebben. Het lijkt er dus op dat de Commissie ook de kantonrechtersformule anders wil invullen.

De Commissie meent met deze aanpassingen eindeloze ontslagprocedures en ontslagvergoedingen te voorkomen. Het is de vraag of dat zo is: werkgevers kunnen eenvoudiger ontslaan waardoor werknemers waarschijnlijk veel meer zullen gaan procederen. Daarnaast zullen ontslagvergoedingen niet snel verdwijnen. Dat toont de geschiedenis aan. De huidige kantonrechtersformule is ontstaan door vraag en aanbod op de ontslagmarkt. Vanaf de jaren '70 zagen kantonrechters dat werkgevers werknemers vergoedingen betaalden als zij afzagen van een inhoudelijke procedure. Dit waren de zogenaamde pro forma procedures. De kantonrechters zagen hierin een lijn, gebaseerd op de "markt" die zij vervolgens overnamen in inhoudelijke procedures. In 1997 mondde dit uit in de kantonrechtersformule.

Naïef

Als de preventieve ontslagtoets verdwijnt, zal het werkgevers ook veel waard zijn de werknemer te laten afzien van een inhoudelijke procedure. Het ligt voor de hand dat de werknemer daartoe alleen bereid is als hij een vergoeding meekrijgt, zoals dat al bijna veertig jaar gebeurt. Het is dan ook naïef te veronderstellen dat ontslagvergoedingen kunnen worden voorkomen.

Duidelijk is dat de Commissie Bakker een grote verandering van het ontslagrecht voorstaat, dat dit onopvallend is verwoord in een omvangrijk rapport en wordt gebagatelliseerd met de stelling dat het ontslagrecht minder belangrijk wordt omdat niemand meer werkloos zal zijn. Daarbij houdt de Commissie Bakker in dit rooskleurige beeld slechts beperkt rekening met de groei van het aantal zzp'ers (zelfstandigen zonder personeel), de mogelijkheid van outsourcing naar ondermeer Azië en de instroom van migranten uit goedkope lonen landen als Polen en Roemenië.